11/03/2026
https://www.facebook.com/share/p/18QU1UbMcb/
Stężyca – kaszubska wieś między jeziorami i historią
Stężyca (kaszub. Stãżëca, niem. Stendsitz) to jedna z najbardziej rozpoznawalnych miejscowości Pojezierza Kaszubskiego. Leży w powiecie kartuskim, ok. 9 km na północ od Kościerzyny, między Jeziorem Raduńskim Górnym a Jeziorem Stężyckim, w obrębie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego. Dziś jest siedzibą gminy Stężyca i ważnym lokalnym ośrodkiem turystycznym oraz rekreacyjnym, liczącym ponad 2200 mieszkańców.
Skąd pochodzi nazwa Stężyca?
Nazwa miejscowości wywodzi się prawdopodobnie od dawnego słowa *stężyca, związanego z prasłowiańskim rdzeniem: psł. *s(ъ)těga / *stęga, oznaczającym teren podmokły, bagnisty lub związany z wodą. Najstarsza motywacja nazwy odnosiła się więc najpewniej do wilgotnego, jeziornego krajobrazu doliny Raduni, gdzie powstała osada. Warto zauważyć, że nazwa Jeziora Stężyckiego jest wtórna wobec nazwy wsi.
Jak zmieniała się nazwa w dokumentach?
Źródła średniowieczne pokazują liczne warianty zapisu nazwy. Kilka najważniejszych przykładów:
• 1335 – de Stansitz
• 1368–1416 – Stansicz, Stannschicz, von Stanzicz
• 1409 – von Stensicz, von Stansicz
• 1438 – Stazycza
• 1512 – villae Sthanzicza
• 1565 – wsi Stązicze
• 1582–1584 – Stęzicza / Stężycza
• 1599 – Stężyca
• 1686 – Stenzyca / Stezyca
• 1796–1802 – Stendsitz (forma niemiecka)
• 1879 – Stendsitz — Stężyca
• 1921 – Stężyca Królewska i Szlachecka
• 1952 – Stężyca
W okresie zaborów funkcjonowała zniemczona forma Stendsitz.
Dwie Stężyce – Szlachecka i Królewska
Do początku XX wieku istniały dwie odrębne wsie:
• Stężyca Szlachecka (Adlig Stendsitz)
• Stężyca Królewska (Königlich Stendsitz)
Rozdzielała je rzeka Radunia, która łączy Jezioro Stężyckie z Jeziorem Raduńskim Górnym. Część szlachecka znajdowała się na zachód od rzeki i była bardziej zaludniona.
Wątek historyczny
W dziejach miejscowości pojawiają się ważne epizody związane z historią Pomorza.
• XV wiek – król Kazimierz Jagiellończyk nadaje Stężycę Szlachecką gdańskiemu rajcy Joachimowi von Becke za zasługi w wojnie trzynastoletniej.
• XVI wiek – właścicielem tej części wsi jest Stanisław Kamiński.
• od 1648 – majątek przechodzi w ręce rodziny Łaszewskich.
• 1764 – poprzez małżeństwo Reginy Łaszewskiej trafia do rodziny Lewald-Jezierskich.
Zabytki
Najcenniejsze zabytki miejscowości to:
Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej (1706)
• barokowa świątynia z charakterystycznym wolutowym szczytem
• oszalowana wieża z hełmem dzwonowym
• zachowany pełny XVIII-wieczny wystrój
Kościół ewangelicki (XIX/XX w.)
• obecnie nieużytkowany
• charakterystyczna ośmioboczna dzwonnica
• dekoracyjne blendy z maswerkowym wypełnieniem.
Rekreacja i współczesność
Położenie między jeziorami sprawia, że Stężyca jest dziś ważnym ośrodkiem turystycznym. Najważniejsze atrakcje:
• Promenada im. ks. Konrada Lubińskiego z mariną,
• kąpieliska nad jeziorami,
• Nadraduńskie Centrum Rekreacji,
• szlak kajakowy „Kółko Raduńskie”,
• stadion klubu Radunia Stężyca,
• kompleks sportowy Orlik i hala widowiskowo-sportowa.
