13/09/2026
Przebudowa progów na bystrza?😘
Potok, który płynie tylko dwa miesiące w roku, nie traci wody. Ona po prostu przepływa zbyt szybko, żeby gleba zdążyła ją wchłonąć
W Polsce znaczna część mniejszych cieków ma charakter okresowy: wysychają częściowo lub całkowicie na fragmentach swojego biegu, zwłaszcza w zlewniach silnie przekształconych przez dawną regulację. Mimo to, nawet suche na powierzchni koryta odgrywają istotną rolę w zasilaniu rzek stałych poniżej biegu i w odbudowie zasobów wód gruntowych
Technika progów z suchego kamienia, nazywana też podwyższaniem dna w górnych partiach zlewni, opiera się na prostej zasadzie: ułożone bez zaprawy stosy kamieni w poprzek koryta zmuszają wodę do zwolnienia. Zwalniając, osadza niesione przez siebie rumowisko i wsiąka w podłoże zamiast uciekać dalej w dół
Trzy etapy tego samego potoku
Rok 1: wzdłuż odcinka układa się trzy do pięciu progów, o wysokości od 50 cm do 1,5 metra, z kamieni znalezionych na miejscu, złożonych bez zaprawy. Szczeliny między kamieniami są celowe: woda musi móc przez nie przepływać. Za każdym progiem zaczyna się gromadzić rumowisko
Rok 5: rumowisko zatrzymuje wilgoć. Za każdym progiem tworzy się żyzna terasa ziemna. Wierzby, olsze i trzcina zasiedlają ją same. Ich korzenie stabilizują brzegi. Poziom wód gruntowych zaczyna się podnosić
Rok 15: potok, który płynął tylko do sierpnia, płynie teraz aż do listopada. Tego rodzaju odbudowa hydromorfologiczna jest dziś jednym z filarów Krajowego Programu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych realizowanego przez Wody Polskie: projekty udrożnienia i podwyższenia den cieków obejmują między innymi rzeki na Dolnym Śląsku, gdzie przebudowa progów betonowych na bystrza pozwala rybom migrować, a osadom i wodzie zatrzymywać się w zlewni zamiast szybko spływać dalej
Zasada absolutna: nigdy nie używać zaprawy cementowej. Próg musi pozostać przepuszczalny i możliwy do przelania podczas wezbrań, inaczej zachowuje się jak zapora i może się przerwać
🏞️💧🌾