08/08/2026
Andrzej Józef ks. Sapieha pozostaje postacią łączącą świat przedwojennego ziemiaństwa z historią konspiracji wojennej — gospodarzem, żołnierzem i emisariuszem, który w najtrudniejszych latach XX wieku poświęcił swoje doświadczenie i pozycję sprawie Polski.
Andrzej Józef Sapieha przyszedł na świat 28 października 1894 roku w Krasiczynie, w książęcej rodzinie Sapiehów herbu Lis. Był synem Władysława Leona Sapiehy i Elżbiety z Potulickich. Dorastał w krasiczyńskiej rezydencji, gdzie codzienność wyznaczały nie tylko rytm życia ziemiańskiego, lecz przede wszystkim głęboko zakorzenione poczucie odpowiedzialności za kraj, szacunek dla tradycji oraz przekonanie, że przywilej pochodzenia nierozerwalnie wiąże się
z obowiązkiem służby publicznej. To właśnie w tym środowisku kształtował się jego charakter, a także zainteresowania gospodarką i nowoczesnym zarządzaniem majątkiem, które z czasem miały wyznaczyć jeden z głównych kierunków jego działalności.
Pierwsze lata edukacji spędził w gimnazjum jezuickim w Feldkirch, gdzie zdobywał gruntowne wykształcenie humanistyczne. Następnie podjął studia w Akademii Handlowej w Antwerpii, wybierając kierunek odpowiadający jego praktycznym zainteresowaniom tj. ekonomią i organizacją nowoczesnego gospodarstwa. Wydawało się, że przyszłość będzie należeć do pracy na rzecz rozwoju rodzinnych dóbr i działalności gospodarczej. Bieg wydarzeń odmienił jednak wybuch I wojny światowej.
Jak wielu przedstawicieli swojego pokolenia, Sapieha został powołany do armii austro-węgierskiej. Służba frontowa okazała się doświadczeniem niezwykle ciężkim. Dwukrotnie odniósł rany, a najpoważniejszych obrażeń doznał podczas walk pod Kołkami w 1915 roku. Ich konsekwencje na trwałe odbiły się na jego zdrowiu, prowadząc w 1918 roku do demobilizacji z powodu inwalidztwa wojennego. Wojna pozostawiła ślad nie tylko na jego ciele, lecz również ukształtowała postawę, w której poczucie obowiązku i gotowość do poświęceń stały się trwałymi elementami życiowej drogi.
Zakończenie światowego konfliktu nie oznaczało końca jego służby. Gdy dwa lata później odradzająca się Rzeczpospolita stanęła wobec zagrożenia ze strony bolszewickiej Rosji, Andrzej Józef Sapieha bez wahania zgłosił się jako ochotnik do Wojska Polskiego. W wojnie polsko-bolszewickiej ponownie dał świadectwo odwagi i oddania sprawie niepodległości. Za męstwo okazane na polu walki został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari – najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym, przyznawanym za wybitne czyny bojowe.
W okresie międzywojennym poświęcił się pracy państwowej i gospodarce rolnej. Pracował w Ministerstwie Skarbu, a jednocześnie zarządzał majątkiem w Żurawicy, gdzie stworzył cenioną hodowlę bydła rasowego. Był także prezesem Wschodnio-Małopolskiego Związku Ziemian. W 1929 roku został skierowany do Stanów Zjednoczonych jako radca finansowy i handlowy przy Ambasadzie RP w Waszyngtonie, reprezentując polskie interesy gospodarcze i zdobywając doświadczenie w służbie zagranicznej.
Po wybuchu II wojny światowej zaangażował się w działalność konspiracyjną. Współtworzył organizację ziemiańską „Uprawa”, później „Tarcza”, która wspierała Związek Walki Zbrojnej i Armię Krajową, zapewniając pomoc materialną, schronienie oraz wsparcie dla rodzin represjonowanych.
W konspiracji działał pod pseudonimami „Lis”, „Handlowiec”, „Kodeński”, „Tokaj” i „Józef Nagy”. W 1943 roku gen. Tadeusz Komorowski powierzył mu misję nawiązania kontaktów z władzami węgierskimi w sprawie pomocy dla Armii Krajowej i polskich oddziałów zbrojnych.
Po wkroczeniu wojsk sowieckich na Węgry otrzymał rozkaz przedostania się do Londynu. W marcu 1945 roku dotarł przez Bukareszt do Belgradu, gdzie po raz ostatni widziano go 30 maja tego roku. Jego dalsze losy pozostają nieznane.
Andrzej Józef Sapieha zapisał się w historii jako człowiek wierny idei służby Polsce, który w najtrudniejszych momentach XX wieku poświęcił swoje życie sprawie niepodległości ojczyzny.
