22/08/2026
🏛️ ร่วมรำลึก ๑๑๑ ปี “อุตรดิตถ์”
๒๒ สิงหาคม ๒๕๖๙
จาก “เมืองบางโพ” สู่พระราชทานนาม “อุตรดิตถ์”
เรื่องราวของบ้านเมืองแห่งนี้ เชื่อมโยงกับเมืองฝาง–สวางคบุรี และชุมชนโบราณสองฝั่งแม่น้ำน่านมาอย่างยาวนาน 🌿
📜 พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา มีความผูกพันกับหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์ดังกล่าวอย่างสำคัญ เพราะวัดคุ้งตะเภาเคยเป็นวัดสถิตย์ของ
🙏 พระครูสวางคมุนี (จัน)
เจ้าคณะใหญ่เมืองฝาง–สวางคบุรี รูปสุดท้ายในประวัติศาสตร์ไทย
หลักฐานจากเอกสารโบราณที่ยังเก็บรักษาอยู่ ณ วัดคุ้งตะเภา ช่วยเปิดให้เราเห็นความสัมพันธ์ของผู้คน พระสงฆ์ วัด และบ้านเมืองในอดีต ซึ่งเชื่อมโยงกันเป็นเครือข่ายทางศาสนาและวัฒนธรรม ก่อนที่พื้นที่แห่งนี้จะพัฒนามาสู่ “เมืองอุตรดิตถ์” ในเวลาต่อมา
👑 ย้อนกลับไปเมื่อครั้ง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ยังทรงผนวช พระองค์เคยเสด็จขึ้นมายังหัวเมืองเหนือ และทรงทอดพระเนตรสภาพบ้านเมืองบริเวณเมืองบางโพ เมืองฝาง และโบราณสถานสำคัญของถิ่นนี้
📖 ดังปรากฏในพระราชนิพนธ์ “อุตตรทิสาคมนมคฺโค”
ระยะทางเสด็จเมืองเหนือ เมื่อปี พ.ศ. ๒๓๗๖
ต่อมาเมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์ จึงปรากฏหลักฐานการพระราชทานนามเมืองบางโพเป็นชื่อในภาษาบาลี ซึ่งพัฒนามาเป็นคำว่า
✨ “อุตรดิตถ์” — อุตร + ดิตถ์
มีความหมายว่า “ท่าเรือแห่งหัวเมืองเหนือ”
และในเวลาต่อมา ยังทรงมีพระราชศรัทธาโปรดให้ปฏิสังขรณ์ วัดพระมหาธาตุทุ่งยั้ง และ วัดพระมหาธาตุเมืองฝาง อันเป็นปูชนียสถานสำคัญของแผ่นดินแห่งนี้
🪷 ในวาระ ๑๑๑ ปี การเปลี่ยนชื่อเมืองพิชัยเป็นจังหวัดอุตรดิตถ์ ๒๒ สิงหาคม ๒๕๖๙
จึงขอชวนทุกท่านย้อนกลับไปเรียนรู้ว่า
“อุตรดิตถ์” มิใช่เพียงชื่อจังหวัดในภาคเหนือตอนล่างกลางตอนบน แต่เป็นชื่อที่บรรจุความทรงจำของเมือง ผู้คน พระพุทธศาสนา และประวัติศาสตร์ของหัวเมืองเหนือไว้ด้วยกัน
📚 รู้รากแห่งอดีต
เพื่อเข้าใจบ้านเกิดในวันนี้
และร่วมกันรักษามรดกอุตรดิตถ์ไว้ให้คนรุ่นต่อไป
------------------
อ้างอิง
ธีระวัฒน์ แสนคำ. พระบรมธาตุทุ่งยั้ง ปูชนียสถานศักดิ์สิทธิ์แห่งเมืองทุ่งยั้ง. พิษณุโลก : สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดอุตรดิตถ์, 2564. ISBN 978-616-543-718-9
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (๒๕๔๗). “อุตรทิสาคมนมคโค : พระราชนิพนธ์ระยะทางพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จเมืองเหนือ เมื่อยังทรงผนวชเมื่อปีมะเส็ง จุลศักราช ๑๑๙๕ (พ.ศ.๒๓๗๖)”. ใน วารสารรวมบทความประวัติศาสตร์ สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. ฉบับที่ ๒๖ พ.ศ.๒๕๔๗.
กจช.ร.๔ จ.ศ.๑๒๑๗ (พ.ศ.๒๔๙๘). เลขที่ ๒๐๐ คัดบอก ๑๓ หัวเมือง เกณฑ์เลกข้าพระโยมสงฆ์วัดต่างๆ ทำวัดพระมหาธาตุเมืองทุ่งยั้ง.
กจช.ร.๔ จ.ศ.๑๒๑๗ (พ.ศ.๒๔๙๘). เลขที่ ๑๖๒ ร่างตราเจ้าพระยาจักรีตอบเรื่องทำการวัดสว่างคบุรี พระวิหารหลวงเมืองทุ่งยั้ง
#๑๑๑ปีอุตรดิตถ์
#๒๒สิงหาคม๒๕๖๙
#อุตรดิตถ์
#จากเมืองบางโพสู่อุตรดิตถ์
#พระครูสวางคมุนี
#เจ้าคณะใหญ่เมืองฝางสวางคบุรี
#วัดคุ้งตะเภา
#พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา
#เมืองฝาง #สวางคบุรี
#วัดพระฝาง #วัดพระธาตุทุ่งยั้ง
#ประวัติศาสตร์อุตรดิตถ์
#มรดกวัฒนธรรมอุตรดิตถ์
