09/10/2026
NGÀN NĂM KẾT SỢI
(Session 1 - Mở đầu chuỗi chương trình "ĐAN SỢI THỜI GIAN")
Đan lát - nghề chung muôn đời người Việt
Bạn có biết nghề nào ở Việt Nam không thờ tổ nghề không?
Nghề gốm có tổ. Nghề rèn có tổ. Nghề dệt có tổ. Nhưng đan lát thì không. Không phải vì nó nhỏ bé, mà vì nó quá cổ xưa. Cổ đến mức không ai nhớ ai là người đầu tiên vót nan, cài sợi. Chiếc rổ, cái nong, cái nia đã có mặt từ trước khi người ta biết ghi tên. Đan lát không thuộc về một làng, một dòng họ. Đan lát là của toàn dân tộc.
Thuở xưa, nghề đan lát là một kỹ năng sinh tồn gắn bó với nền nông nghiệp lúa nước. Ai ai lớn lên cũng biết đan cái rá, cái rổ, cái nơm đánh cá, cái thúng đựng lúa...
Thời gian qua đi, đời sống hiện đại và nền lúa nước thu hẹp, khiến rất ít người biết đan lát, nghề đan tụ lại ở một số vùng quê thành nghề mưu sinh. Làng nghề làm ra sản phẩm và đem đi bán khắp nơi.
Thế rồi dần dần, làng nghề cũng bước vào công nghiệp hoá... Có thể nói, thủ công truyền thống đang đứng trước bờ vực của thất truyền. Dù được nhiều người ưa chuộng, song nếp sống đổi thay, mấy ai còn chậm rãi với từng lá nan sợi tre, mà làm ra sản phẩm cũng phải thật thật nhanh.
Đan lát có từ cổ xưa và bởi vậy mang triết lý sống của nhân loại. Nan dọc, nan ngang. Lên một, xuống một. Lên hai, đè ba. Có nhịp điệu, có quy luật, có sự kết nối. Không sợi nào tự đứng được một mình, nhưng khi đan vào nhau, chúng thành một kết cấu bền chắc đến mức gánh được cả thúng thóc, đựng được cả mùa màng.
Đó chẳng phải là đạo lý làm người sao? Sống có nhịp. Làm có lề lối. Và nương tựa vào nhau mà vững.
Trở lại tìm hiểu, tận tay thực hiện quá trình đan lát một cách chậm rãi, ta sẽ tự nhiên mà được khai mở nhận thức.
Ông cha ta đã nhìn thấy gì trong một cây tre?
Trước khi có nan, phải có sợi. Và trước khi có sợi, là cả một đời quan sát. Chặt tre lúc nào để tre không mọt. Chọn cây non hay già, lấy phần cật hay phần ruột. Ngâm bao lâu, phơi thế nào, gác bếp hun khói ra sao. Mỗi bước là một bài học về sự kiên nhẫn, về lắng nghe thiên nhiên, về sự tinh tường mà sách vở không dạy hết.
Người thợ đan giỏi không chỉ có đôi tay khéo. Họ có con mắt biết đọc thớ tre, có tấm lòng biết chờ đợi và cả một tâm hồn sáng tạo thẩm mỹ.
Một gióng tre, Cật để vót nan. Ruột để làm lạt buộc. Mấu, gốc, cành, lá làm củi đun bếp. Tro bếp lại về bón ruộng. Từ đầu đến cuối, không có gì bị bỏ đi. Mọi công đoạn đều quay về phục vụ đời sống con người và gắn bó với Mẹ thiên nhiên. Hàng nghìn năm trước khi thế giới nói về "không rác thải", ông cha ta đã sống như vậy.
Cây tre là biểu tượng của Việt Nam. Tre thẳng mà không cứng nhắc: bão đến thì uốn, bão qua lại đứng lên. Vì tre rỗng ruột, như người khiêm cung biết để lòng trống mà đón nhận. Vì tre có đốt, như người có khí tiết, sống có chừng mực. Vì tre không mọc một mình mà mọc thành bụi, thành luỹ, che chở cả một làng. Và vì "tre già măng mọc", cái cũ lui về để nuôi cái mới, không đứt đoạn bao giờ.
Hiểu cây tre là hiểu hơn về tâm hồn người Việt. Hiểu về Đan lát là hiểu cả một dòng thời gian lịch sử đằng đẵng và minh triết sống của Cha ông để lại.
Bạn sẽ tìm thấy gì ở workshop này?
Không chỉ là cách đan một chiếc rổ. Bạn sẽ chạm vào sợi tre bằng chính đôi tay mình, cảm nhận nhịp lên xuống của nan, và chậm lại để nghe thấy tiếng nói của cha ông vọng lại qua từng thao tác.
Workshop được truyền dạy từ mạch nghề đan lát làng Hoằng Thịnh, Thanh Hoá, do Cô Bích Ngọc hệ thống và hướng dẫn.
Ngàn năm trước, cha ông đã kết sợi.
Hôm nay, đến lượt chúng ta nối tiếp. Đan sợi thời gian.
Thông tin & đăng ký chương trình: Đan sợi thời gian tại đây: https://luma.com/y59u5imv
